POLSKA KRÓLEWSKA
OKRESU ZŁOTOWEGO XVI-XVIII w.
Po wielkiej reformie monetarnej w Europie, która dokonała się na przełomie
XIII i XIV, w trakcie której weszła do obiegu gruba moneta srebrna, tj.
grosze, oraz moneta złota - floreny i dukaty, grosz uległ z czasem
bardzo znacznej dewaluacji. Właśnie dlatego, jak też z powodu szybkiego
rozwoju miast, architektury, rzemiosła, rosnących obrotów handlowych -
grosz stał się w XV w. zbyt małą monetą, aby można się nim było
wygodnie posługiwać. W tym samym czasie pod koniec XV w. odkryto w
Czechach i na Tyrolu bogate złoża srebra - pojawiły się więc próby
bicia odpowiedninika złotej monety dukatowej w srebrze. Tym samym
stosunek ceny złota do srebra obniżył się do około 8:1, zdecydowało
to o ciężarze nowej monety srebrnej, która, aby odpowiadać kruszcową
wartością dukatowi, musiała przyjąć ciężar około 28 gramów.
W Polsce podobnie jak w innych
krajach grosz również stał się już za małą i niewygodną monetą.
Dlatego tez pojawiła się nowa jednostka - złoty, która dałą nazwę
całemu okresowi w histori pieniądza polskiego, aż do XVIII wieku włącznie.
Była to jednostka teoretyczna, obrachunkowa i równała się 30 groszom.
Jej odpowiednikiem na rynku monetarnym miał być dukat, którego wartość
tak właśnie wtedy ustalono. To samo dotyczy talarów, które w Polsce
zaczęto bić w ślad za innymi krajami, wyliczano na 30 groszy, a wiec w
założeniu były one równe w wartości z dukatami, które dla odróżnienia
zaczęto nazywać "czerwonymi złotymi" potocznie zwanym
"czerwońcem". Talar jak i dukat, zachował przez wieki prawie
niezmienną wartość kruszcową i stał się dzięki temu podstawową
monetą dla dla wielkiego handlu w Polsce jak i w Europie. Jednak na
przestrzeni dziejów stosunek wartości między cenami srebra i złota
spowodował, że w praktyce niemożliwe było równej wartości dukata i
talara, jak to pierwotnie zakładano. Tak więc w praktyce cena dukata dość
szybko ukształtowała się wyżej od ceny talara, a różnica między
wartością obu tych monet powiększała się z czasem coraz bardziej. Rosła
również wartość i cena obu tych rodzajów pieniądza wyrażana monetą
zdawkową, gdyż ta z czasem stawała się coraz gorsza - mniejsza i
gorszej próby. Przykładowo, srebrny szeląg staje się w połowie XVII
wieku małym miedziakiem, a los ten spotyka w następnym wieku, również
grosze i trojaki. Liczenie staje się bardziej ciężkie i zawiłe - każda
nowo emitowana moneta otrzymuje urzędową cenę. Jednakże w praktyce
prawie zawsze w wymianie handlowej jest przyjmowana niechętnie a wartość
jej obliczeniowa spada. Niestety niemożliwe jest omówienie ogólne tych
zagadnień i wymaga osobnego i szczególowego zagłebiania się w każde
królewskie panowanie. Więcej
informacji w osobnych działach Monety.Banknoty.pl.